ΜΑΙΑΝΔΡΟΣ - Η ΧΕΙΡΩΝΙΟΣ ΛΑΒΗ - Η ΛΑΒΗ ΤΩΝ ΘΕΟΜΑΧΩΝ!

Του Μ. Καλόπουλου απο το βιβλίο του ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΨΕΜΑ του 1995
Κάποτε στο φως του φεγγαριού ο βασιλιάς της Φθίας ο Πηλέας, είδε μια πανώρια θεά να χορεύει μαζί με τις κόρες των νερών. Ήταν η θεά Θέτιδα, που η προφητεία του Προμηθέα την ανάγκαζε να παντρευτεί θνητό, ώστε να μη γεννηθεί αυτός, που θα ανέτρεπε τον παντοδύναμο Δία!
Ο Πηλέας τυραννιόταν απ’ τη θεϊκή ομορφιά, αλλά πώς μπορούσε αυτός θνητός, ν’ αποκτήσει τη Θέτιδα που ήταν μια θεά; Ρώτησε όμως γι’ αυτό τον σοφότατο Χείρωνα που κατοικούσε ψηλά στο πολυβότανο Πήλιο. «Εκείνος τον ορμήνεψε, στο ίδιο μέρος σαν τη δει, τη νύχτα να χορεύει, να την αρπάξει όσο γίνεται σφιχτά στην αγκαλιά του. Να μην αφήσει τη λαβή όσο εκείνη κι αν άλλαζε μορφή, κι ας γίνει φίδι, λιοντάρι ή φωτιά, νερό για να ξεφύγει». Ο Πηλέας στο πάθος του για τη θεά ξεπέρασε και νίκησε καρτερικά όλες τις θυμωμένες μεταμορφώσεις της, κρατώντας την με μια λαβή σφιχτά στην αγκαλιά του. Η θεά υπέκυψε και παραδόθηκε στον έρωτά του!
Το υπέροχο αυτό θέμα απεικονίζεται έξοχα στο εσωτερικό ερυθρόμορφης κύλικας του -500 που τώρα βρίσκεται στο μουσείο του Δυτικού Βερολίνου. Η έξοχη αυτή απεικόνιση παρουσιάζει τον Πηλέα, να αψηφά τα φίδια της θεϊκής μεταμόρφωσης που τον δαγκώνουν παντού, καθώς και το λιοντάρι που ωρύεται γαντζωμένο στην πλάτη του. Ο Πηλέας νικά τις μεταμορφώσεις της πεντάμορφης θεάς, χρησιμοποιώντας την ιερή"χειρώνιο λαβή", ή «Μαίανδρο» όπως έγινε αργότερα γνωστό, το διάσημο αρχαιοελληνικό σύμβολο της ήττας των θεών!
Τα λεξικά πράγματι επιμένουν στην ανόητη στερεότυπη άποψη, πως Μαίανδρος είναι: «το διακοσμητικό αρχαιοελληνικό σχήμα που υπενθυμίζει τους ελιγμούς του ποταμού της Καρίας Μαίανδρου, όπου πρωτοευρέθη και εκ του οποίου έλαβε το όνομα». Μπορεί πράγματι να πήρε το όνομα απ’ τον ποταμό πλησίον του οποίου πρωτοευρέθη, αλλά είναι ολότελα ανόητο να πιστεύουμε ότι τα απανταχού της γης ελληνοπρεπή αυτά ευρήματα, απεικονίζουν με πάθος τις χάρες και τους "ελιγμούς" ενός άγνωστου εν πολλοίς ποταμού της Ασιατικής Καρίας.

Ο Πηλέας καταβάλλει τη Θέτιδα με τη "μαιάνδριο ζεύξη χειρών 
ή χειρώνιο λαβή"! Εσωτερικό ερυθρόμορφου κύλικα που
χρονολογείται γύρω στο -500 Δ. Μουσείο Βερολίνου.

Σημειώνουμε εδώ, ότι ο συσχετισμός της λαβής αυτής, ή μια χούφτα γαντζωμένη μεσ’ στην άλλη, που σαφώς σχηματίζει το διάσημο ελληνοπρεπές γραμμικό σύμβολο του μαίανδρου, είναι εδώ ολοφάνερος. Δε βλέπω όμως πουθενά να σχολιάζεται έτσι, αυτός ο ολοφάνερος παραλληλισμός, που τόσο τιμά τον «παγκόσμια γνωστό ελληνικό Μαίανδρο», που απλά είναι γνωστός μόνο, ως ένα πανέμορφο διακοσμητικό γραμμικό εφεύρημα και όχι ως πιθανό ιερό σύμβολο ανύψωσης του ανθρώπου στο βάθρο του ισάξιου αντιπάλου των "θεών". Η μαιάνδριος ζεύξη των χειρών, είναι εξαίρετος συμβολισμός κάθε ηρωισμού και αξιοσύνης.
Απ’ το πλήθος των αρχαιοελληνικών αγγειογραφιακών αναπαραστάσεων σαφώς διαφαίνεται ότι η λαβή αυτή, η χειρώνιος λαβή ή χειρώνιο πλέγμα ή όπως αλλιώς κι αν αποκαλούσαν την συγκεκριμένη αυτή λαβή στο παρελθόν, αποτελούσε το ιδιαίτερο ίσως και ιεροπρεπές έμβλημα των θεομάχων Ελλήνων ηρώων! Το μεγαλειώδες σχηματικό σύνθημα ότι και οι θεοί ηττώνται!
Ο Μαίανδρος λοιπόν ήταν πιθανότατα η γραφική παράσταση της θεϊκής ήττας, από ψυχωμένους θεομάχους ήρωες!
Την "μαιάνδριο λαβή", όπως δικαίως πλέον θα πρέπει να την αποκαλούμε, τη χρησιμοποιεί κατ’ επανάληψη ο κατ’ εξοχήν θεομάχος Ηρακλής, όπως φαίνεται τονισμένη ξεκάθαρα στην αριστουργηματική αυτή απεικόνιση της πάλης του Ηρακλή με τον Τρίτωνα, σε αγγειογραφία του -550 όπου βλέπουμε τον Τρίτωνα να πασχίζει μάταια ν’ ανοίξει μπροστά από το στήθος του, τα κλειδωμένα με την μαιάνδριο λαβή ατσαλένια δάχτυλα του ανίκητου ήρωα!
Την ολοφάνερη σχέση διακοσμητικού μαιάνδρου και μαιάνδριας λαβής μπορεί κανείς εύκολα επίσης να διαπιστώσει στο σύμπλεγμαΠηλέα και Θέτιδας όπου η αξία της εν λόγω λαβής στο κέντρο της παράστασης υπερτονίζεται στεφανωμένη ολόγυρα απ’ τον σχηματοποιημένο πλέον μαιάνδριο συμβολισμό. Δεν πρέπει επίσης να είναι τυχαίο, ότι πλήθος αγγειογραφιών που υπαινίσσονται θεϊκή ήττα, ή υπέρμετρο ηρωισμό, συχνά στεφανώνονται από μαίανδρο!
Συμπεραίνουμε λοιπόν ότι δεν είναι καθόλου τυχαία η ευρύτατη διάδοση κατά την αρχαιότητα του παραπάνω μαιανδρικού συμβολισμού. Αποτελούσε ένα διαχρονικό δώρο των μυθολογικών χρόνων, στους κλασικούς και νεότερους χρόνους των μεσογειακών απογόνων του Έλληνα. Ένα υπέροχο σχηματικό σύνθημα, της υποχρέωσης σε υποχώρηση των εξουσιαστικών "θεών", ιερατείων και θρησκειών.

Ο Ηρακλής καταβάλλει τον Τρίτωνα με την "μαιάνδριο λαβή". 
Αγγειογραφία του -550 Αρχαιολογικό Μουσείο Ταρκυνία.

Αν μάλιστα σωστά υποθέτουμε ότι οι ερωτήσεις και οι ερμηνείες, είναι τα δυο χέρια των σοφών. Τότε η μαιάνδριος πεμπτουσία, δεν είναι άλλη απ' την αδιάσπαστη αλυσίδα ερωτήσεων και ερμηνειών, που αχρηστεύουν τους θεοποιημένους αινιγματοποιούς, μαζί με τα αινίγματά τους!
Μπορεί σαν λαός (αυτό αφορά μόνο τους σημερινούς έλληνες) να πάσχουμε (επειδή κάποιοι έτσι το θέλουν) από βαριά ιστορική αμνησία, δεν υπάρχει όμως κανένας λόγος να αφαιρούμε επίμονα αξία απ’ τους συμβολισμούς των προγόνων μας, επιμένοντας με πάθος σε τυχάρπαστες ερμηνείες που κάποιοι εντελώς αβασάνιστα πρότειναν υποτιμώντας βάναυσα τον εξαίσιο αυτόν ιερό συμβολισμό.
Ο μαίανδρος είναι ένα γραμμικό παράγγελμα των προγόνων μας, για μάχη ενάντια στο αδύνατο! Μια υπέροχη σχηματική υπενθύμιση ότι στα δύο σου "χέρια" κρατάς το μυστικό της ήττας των καταδυναστευτών σου. Και αν μόνο τα δικά σου "χέρια" δεν επαρκούν, τότε ένωσέ τα με άλλους σ’ ένα αδιάσπαστο αρμονικό σύνολο, ελληνοπρεπούς, μαχητικής, μαιανδρικής αλυσίδας, επιθετικών ερωτήσεων και απομοιθοποιητικών ερμηνειών! Αυτή είναι και η αποτελεσματικότερη μάχη ενάντια σε κάθε αυθαίρετης εξουσίας!
Ο ιερός μαίανδρος είναι ένα αιώνιο σύμβολο νίκης, που το χαρίζει η Ελληνική Αρχαιότητα στην πανανθρώπινη ελπίδα της τελικής απελευθέρωσης απ’ τη δουλεία όλων ανεξαιρέτως των αρχαίων και νεότερων "θεών".

Μ. Καλόπουλος Απ' το βιβλίο του "ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΨΕΜΑ" του 1995 http://www.greatlie.com/

ΠΗΓΗ

Η άγνωστη Επίδαυρος αποκαλύπτεται

Το Ιερό του Ασκληπιού από τα ανατολικά

 Επί αιώνες προσέφευγαν οι άνθρωποι σε αυτό το ιερό για να ζητήσουν τη βοήθεια του θεού για θεραπεία. Απ΄ όλα τα μέρη τού τότε γνωστού κόσμου κατέφθαναν με κάθε τρόπο, φέρνοντας μαζί τους πολύτιμα αναθήματα, αλλά κυρίως τις προσευχές τους, για να εισακουσθούν από τον κατ΄ εξοχήν θεό-γιατρό της Αρχαιότητας, τον Ασκληπιό. Οι συμβουλές του και η ίασή τους, που ερχόταν με μυστηριακό τρόπο, αποτελούσαν άλλωστε μια απόλυτα αποδεκτή διαδικασία. Και το ιερό μεγάλωνε, πλούτιζε, εξαπλωνόταν σε φήμη, αποκτούσε ιδρύματα σε όλη την Ανατολική Μεσόγειο- έχουν καταγραφεί περισσότερα από 200.
 Λίγα μέτρα από το Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου, που αυτή την εποχή κάθε καλοκαίρι σφύζει από κίνηση θιάσους και θεατές που πηγαινοέρχονται, τουρίστες που καταφθάνουν με πούλμαν για να θαυμάσουν την τεράστια, πέτρινη αχιβάδα-, το ιερό του Ασκληπιού αποτελεί την «άλλη» πολιτιστική διαδρομή. Για τους περισσότερους μάλιστα είναι άγνωστο ότι και αυτό ακόμη το θαυμαστό θέατρο αποτελεί μέρος του τεράστιου κτιριακού συγκροτήματος του Ασκληπιείου, που διέθετε περισσότερα από 70 οικοδομήματα σε περίπου 300 στρέμματα γης. Ελάχιστα φυσικά έχουν φθάσει ως εμάς σήμερα- σε μεγάλο βαθμό κατεστραμμένα. Και μόνο χάρη στο μακροχρόνιο, αναστηλωτικό πρόγραμμα που εκτελείται εκεί έχει γίνει πλέον δυνατή η σωτηρία των σημαντικότερων από αυτά αλλά και η αποκατάσταση της αρχικής εικόνας τους, ως έναν βαθμό φυσικά. 


«Το σημαντικό είναι ότι με τα έργα που έχουν γίνει ως σήμερατα μνημεία έγιναν πιο εύληπτα για τους επισκέπτες, γιατί απέκτησαν την τρίτη τους διάσταση, δηλαδή το ύψος»λέει ο καθηγητής Αρχαιολογίας κ. Βασίλης Λαμπρινουδάκης, επικεφαλής της Επιτροπής Συντήρησης Μνημείων Επιδαύρου. Από το 1984 που άρχισε το πρόγραμμα ως σήμερα, με χρήματα αρχικώς της Προεδρίας της Δημοκρατίας και εν συνεχεία με κοινοτικά κονδύλια αλλά και με εθνικούς πόρους, έχουν πραγματοποιηθεί επεμβάσεις σε δώδεκα μεγάλα ή μικρότερα μνημεία του Ασκληπιείου και επιπλέον στα κτίρια του Κωνσταντινίδη (Ξενία) αλλά και στο πρώτο θεραπευτικό ιερό της περιοχής, εκείνο του Απόλλωνα Μαλεάτα που βρίσκεται πάνω στο βουνό. 


«Το Ασκληπιείο, εκτός από λίκνο της ιατρικής όπου συνδυάστηκε η γνώση μαζί με τη θεία επέμβαση στην υγεία, διέθετε κτίριαπου είναι πρωτοπόρα στο είδος τους » λέει ο κ. Λαμπρινουδάκης. «Η Θόλος θεωρείται ένα από τα δύο αριστουργήματα λεπτής τέχνης της Αρχαιότητας- το άλλο είναι το Ερέχθειο και αντιγράφηκε από τους μεταγενέστερους για την τέχνη και την αρχιτεκτονική της. Ο ναός του Ασκληπιού προανήγγειλε την εξέλιξη του δωρικού τύπου τον 4ο αιώνα π.Χ., ενώ τα ιωνικά στοιχεία στο Άβατον θεωρούνται πρωτοποριακά. Τέλος, η σχεδίαση του θεάτρου με τρία κέντρα ώστε να “ανοίξει” προς τον θεατή είναι εντελώς μοναδική στον αρχαίο κόσμο» προσθέτει.


Το Άβατον, η μυστηριώδης Θόλος με τους σκοτεινούς διαδρόμους και τον υπόγειο λαβύρινθο, ο ναός του Ασκληπιού που κάποτε φιλοξενούσε το χρυσελεφάντινο άγαλμα του θεού, το τελετουργικό εστιατόριο, το στάδιο, τα δύο θέατρα- το Μεγάλο και το Μικρό Θέατρο της Αρχαίας Επιδαύρου- είναι μεταξύ αυτών που έχουν δεχθεί σωτήριες επεμβάσεις, ενώ λίγα ακόμη απομένει να γίνουν ως το 2015, οπότε λήγει οριστικώς το πρόγραμμα. 

Το Άβατον (Θόλος/Θυμέλη) Ασκληπιείου

Με 3 εκατ. ευρώ χρηματοδότηση για αυτή την τελευταία φάση, τα υπολειπόμενα έργα που εκτελούνται από τους αρχιτέκτονες Ευάγγελο Καζολιά , Γιούλη Αναστασιάδου, Σίσσυ Κυριάκη και Γιάννη Μαυρομματίδη εντοπίζονται κυρίως στην ολοκλήρωση της αναστήλωσης της Θόλου αλλά και των δύο θεάτρων.


«Η εικόνα του θεάτρου θα αλλάξει, αφού πρόκειται να γίνει μερική αποκατάσταση της σκηνής του. Το προσκήνιο θα υψωθεί κατά 80 εκατοστά από το έδαφος, τα παρασκήνια θα είναι αναγνώσιμα, το ίδιο και ο χώρος του Χορού, εκεί δηλαδή όπου προετοιμαζόταν ο Χορός για να βγει στη σκηνή. Πιστεύω ότι το αποτέλεσμα θα είναι μια πρόκληση και για τους σκηνοθέτες που ανεβάζουν έργα στην Επίδαυρο» λέει ο κ. Λαμπρινουδάκης. Επιπλέον θα αποκατασταθεί η ανώτατη σειρά των εδωλίων του θεάτρου (τελευταία και προτελευταία), γιατί σε κάποιο σημείο τα μάρμαρα έχουν «αναπηδήσει» από τη θέση τους λόγω των υδάτων που εισέρχονται από τον λόφο πίσω τους.


Στο Μικρό Θέατρο εξάλλου θα απελευθερωθεί ο γύρω χώρος και θα γίνει αποκατάσταση του λουτρού, το οποίο είναι σε επαφή με το μνημείο και σώζεται σε πολύ καλή κατάσταση. Απομένει η μελέτη για το επάνω μέρος του κοίλου, το οποίο αποκαλύφθηκε μετά την απομάκρυνση του δρόμου. Νέο μουσείο όμως δεν κατόρθωσε να αποκτήσει το Ασκληπιείο, ούτε καν την επέκταση του ανεπαρκέστατου υπάρχοντος.

Ο ύπνος που όλα τα θεραπεύει

Ο ναός του Ασκληπιού με αποκατεστημένη
την περίμετρο της ευθυντηρίας του

«Ο καθένας που εισέρχεται στο ιερό, το οποίο ευωδιάζει από λιβάνι, πρέπει να είναι καθαρός. Καθαρός όμως θεωρείται μόνον όποιος τρέφει το μυαλό του με καθαρούς λογισμούς» αναφέρει μια επιγραφή που βρισκόταν στην είσοδο του ιερού του Ασκληπιού. Εν αρχή λοιπόν η κάθαρση,η οποία ήταν και σωματική.

Στο Ασκληπιείο οι επιγραφές που σώζονται εμφανίζουν τον θεό να παραγγέλλει στους ασθενείς να λούζονται.

Γιατί, όπως πιστευόταν, όταν το νερό λάβει ιδιότητες ενός εργαλείου της θείας οικονομίας, μπορεί με μαγικό τρόπο να επιφέρει την κάθαρση από ψυχικές ή ηθικές διαταραχές ή και επιδράσεις δαιμονικών δυνάμεων.

Επρόκειτο όμως για τελετουργικό λουτρό που γινόταν γύρω από το ιερό πηγάδι μέσα στα διαδοχικά κτίρια του Αβάτου. Το νερό, που ήταν απαραίτητο για τη λατρεία αυτή, εξασφαλίστηκε με ένα υπόγειο υδραγωγείο που ξεκινούσε από τις πηγές του Κυνορτίου λόφου και έφθανε σε ένα σύστημα από κρήνες, αγωγούς και λουτρά μέσα στο Ασκληπιείο.

Στη συνέχεια λάμβανε χώρα η κατ΄ εξοχήν διαδικασία της ίασης διά της εγκοίμησης, η οποία γινόταν μέσα στο Άβατον. Ο ασθενής κοιμόταν στο δάπεδο, που ήταν από χώμα για να είναι σε άμεση επαφή με τη γη ή πάνω στην προβιά του ζώου που είχε θυσιάσει. Στο όνειρό του δεχόταν την επίσκεψη του θεού, ο οποίος είτε τον γιάτρευε αμέσως είτε τον συμβούλευε για την αγωγή που θα έπρεπε να ακολουθήσει.

«Σύμφωνα με τον αρχαίο μύθο, ο Ύπνος ήταν αδελφός του Θανάτου» λέει ο καθηγητής Αρχαιολογίας κ.Βασίλης Λαμπρινουδάκης. «Από τον ύπνο ξυπνά κανείς ανανεωμένος. Μαγικά λοιπόν ο ύπνος μπορούσε να λειτουργήσει αντί του θανάτου. Άλλωστε και η ανανέωση της φύσης επιτυγχάνεται με τον θάνατο του παλιού, από τον σπόρο του οποίου φυτρώνει ο νέος. Γι΄ αυτό η τελετουργία της θεραπείας από έναν ημίθεο- που κρύβεται στη γη, εκεί γίνεται θεός-αθάνατος και από εκεί γιατρεύει-, όπως ήταν ο Ασκληπιός, χρησιμοποιεί μαγικά τον ύπνο ως κύριο όχημά της». Έτσι και η εγκοίμηση, που εμιμείτο τον θάνατο, την κάθοδο στη γη για την ανάκτηση δύναμης και υγείας, έγινε το θρησκευτικό-τελετουργικό πλαίσιο της θεραπευτικής πρακτικής γύρω από τον Ασκληπιό, ο οποίος αργότερα, όπως σημειώνει ο κ.Λαμπρινουδάκης, αντιπαραβλήθηκε με τον «ιατρόν των ψυχών και των σωμάτων» Χριστό.

Ποιοι θεραπεύονταν όμως στο Ασκληπιείο; Κυρίως οι τυφλοί, οι κωφοί, οι παράλυτοι και η μεγάλη κατηγορία όσων έπασχαν από νευροφυτικά προβλήματα. Και αυτό επειδή οι ικανότεροι ιερείς του Ασκληπιού ήταν βαθείς γνώστες της ανθρώπινης φύσης και στις δυνατότητές της στηρίζονταν προκειμένου να επιτύχουν τις ιάσεις τους. Υπό μια έννοια δηλαδή ήταν πρωτοπόροι των ψυχοθεραπευτών. Δεν έλειπαν ωστόσο και οι απατεώνες, ιδιαίτερα στην Ύστερη Αρχαιότητα. Από την πλευρά του ο θεός δεχόταν όλα τα δώρα των ανθρώπων, πλούσια ή ταπεινά. Εκείνοι όμως έπρεπε να φροντίζουν ώστε η προσφορά τους να είναι αντίστοιχη.

Ιστορίες Ίασης

- «Ο Εύιππος είχε για έξι χρόνια στη γνάθο του την αιχμή μιας λόγχης. Κατά το διάστημα της εγκοίμησής του ο θεός,αφού αφαίρεσε τη λόγχη,του την απέθεσε στα χέρια.Όταν ξημέρωσε,βγήκε από το ιερό υγιής κρατώντας στα χέρια τη λόγχη».

-«Κάποιο παιδί ήταν βουβό. Αυτό ήρθε στο ιερό για να αποκτήσει τη φωνή του. Αφού έκανε τις προκαταρκτικές θυσίες και εκτέλεσε τα καθιερωμένα, ο νεαρός πυρφόρος του θεού στον ναό, απευθυνόμενος στον πατέρα του παιδιού, του ζήτησε να υποσχεθεί ότι θα πληρώσει ταίατρα μέσα σε έναν χρόνο.

“Υπόσχομαι” απάντησε ξαφνικά το παιδί. Ο πατέρας του εξεπλάγη και το διέταξε να το ξαναπεί. Και ύστερα από αυτό,το παιδί έγινε καλά».

-«Η Ανδρομάχη από την Ήπειρο ήθελε να αποκτήσει παιδιά. Κατά τη διάρκεια της εγκοίμησης είδε ένα όνειρο. Της φάνηκε ότι ένα ωραίο παιδί τής ξεσκέπασε την κοιλιά και στη συνέχεια ο θεός την ψηλάφησε με το χέρι του. Ύστερα από αυτό η Ανδρομάχη απέκτησε 

γιο από τον Αρύββα».

-«Κάποιος άνδρας είχε λίθο στο γεννητικό του όργανο.(Κατά την εγκοίμηση) είδε όνειρο ότι έκανε έρωτα με ένα ωραίο αγόρι, έπαθε ρεύση και απέβαλε τον λίθο.Αφού τον πήρε βγήκε από το ιερό κρατώντας τον στα χέρια του».



-«Ο Νικάνωρ ήταν χωλός. Ενώ καθόταν (στο ιερό) ξυπνητός, ένα παιδί τού άρπαξε τη βακτηρία (μπαστούνι) και το έβαλε στα πόδια. Αυτός,αφού σηκώθηκε, το κατεδίωξε και έτσι έγινε καλά».



-«Ο Ηραιέας από τη Μυτιλήνη.Αυτός δεν είχε μαλλιά στο κεφάλι του, είχε όμως πολύ πυκνά γένια. Επειδή ντρεπόταν που οι άνθρωποι τον κορόιδευαν, εγκοιμήθηκε στο ιερό. Ο θεός λοιπόν, αφού του επάλειψε το κεφάλι με κάποιο φάρμακο, το έκανε να βγάλει τρίχες».

(Από τις πινακίδες που με την επιγραφή «Ιάματα του Απόλλωνος και του Ασκληπιού» βρέθηκαν το 1883 κατά τις ανασκαφές στην Επίδαυρο και παραδίδουν 70 ιστορικά ασθενών)


Πηγή: Μ. Θερμού, Εφημερίδα Το Βήμα
Πηγή εικόνων: Υπουργείο Πολιτισμού-ΤΔΠΕΑΕ, Green-e.gr

ΠΗΓΗ